Chào mừng các em đến với
bài học hôm nay!

KHỞI ĐỘNG
Diễn kịch

Hoạt cảnh lão Hạc đang trò
chuyện với ông giáo

? Trong cuộc trò chuyện của lão hạc
với ông giáo, nhìn nét mặt lão Hạc ta
thấy tâm trạng của lão thế nào? Đó là
một yếu tố giúp nhà văn xây dựng
nhân vật thành công

Tiết 38:

MIÊU TẢ NỘI TÂM TRONG
VĂN BẢN TỰ SỰ
GV:
Trường:

Nội dung bài học
I. Tìm hiểu yếu tố miêu tả nội tâm trong
văn bản tự sự
II. Luyện tập

III. Vận dụng

I. Tìm hiểu yếu tố miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự
Đọc 2 đoạn văn sau rồi trả lời câu hỏi:
a /Cái chàng Dế Choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện
thuốc phiện. Đã thanh niên rồi mà cánh chỉ ngắn củn đến giữa lưng, hở cả
mạng sườn như người cởi trần mặc áo gi-lê. Đôi càng bè bè, nặng nề, trông
đến xấu. Râu ria gì mà cụt có một mẩu và mặt mũi thì lúc nào cũng ngẩn
ngẩn ngơ ngơ…
b/ Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân
mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như
thế. Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận mãi. Thế mới biết, nếu đã trót
không suy tính, lỡ xảy ra những việc dại dột, dù về sau có hối cũng không thể
làm lại được…
(Trích “Dế Mèn phiêu lưu kí” của Tô Hoài)

I. Tác giả, tác phẩm
1. Tác giả

Cho biết trong 2 đoạn văn trên, đoạn văn
nào tác giả sử dụng yếu tố miêu tả?
Miêu tả về đối tượng nào?
Đối tượng được miêu tả hiện lên ra sao?

Kiều ở lầu Ngưng Bích
Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông,
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia.
Bẽ bàng mây sớm đèn khuya,
Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ,
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Xót người tựa cửa hôm mai
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?

Sân lai biết mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.
Buồn trông cửa bể chiều hôm,
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa
xa ?
Buồn trông mặt nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trông nội có rầu rầu
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.

Thảo luận nhóm: (3 phút) 2 bàn/nhóm)
* Nhóm 1,2,3: Tìm những câu thơ miêu tả cảnh trong đoạn trích
“Kiều ở lầu Ngưng Bích” ?

* Nhóm 4,5,6: Tìm những câu thơ miêu tả tâm trạng của Thuý Kiều
trong đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”?

NHỮNG CÂU THƠ TẢ CẢNH
(MIÊU TẢ BÊN NGOÀI)
Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông,
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia.
….Buồn trông cửa bể chiều hôm,
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?
Buồn trông mặt nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trông nội có rầu rầu
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.

NHỮNG CÂU THƠ MIÊU TẢ TÂM
TRẠNG (NỘI TÂM)
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ,
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Xót người tựa cửa hôm mai
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?
Sân lai biết mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.

-> Những câu thơ tả cảnh: tả cảnh thiên nhiên
trước lầu Ngưng Bích, có thể quan sát được.
-> Những câu thơ miêu tả nội tâm: Miêu tả suy
nghĩ của Kiều không thể quan sát được.

Thảo luận theo bàn (Nhóm đôi)
(1 phút)
? Thế nào là miêu tả bên ngoài?
? Em hiểu nội tâm là gì? Thế nào là miêu tả nội tâm?

- Miêu tả bên ngoài: Là miêu tả trực tiếp cảnh sắc
thiên nhiên và ngoại hình của con người, sự vật.
- Nội tâm: là suy nghĩ, tâm trạng, thái độ, tình cảm
sâu kín của nhân vật.
- Miêu tả nội tâm: là tái hiện những ý nghĩ, cảm
xúc và diễn biến tâm trạng của nhân vật

Ví dụ 2 – SGK (Trang 117)

Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô
lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão
ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão
mếu như con nít.
(Nam Cao – Lão Hạc)

MIÊU TẢ NỘI TÂM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

Khái niệm
Miêu tả nội tâm trong văn bản
tự sự là tái hiện những ý
nghĩ, cảm xúc và diễn biến
tâm trạng của nhân vật. Đó là
biện pháp quan trọng để xây
dựng nhân vật, làm cho nhân
vật sinh động

Các cách miêu tả nội tâm
Miêu tả
trực tiếp

Miêu tả
gián tiếp

Luyện tập

Bài tập 1: Đoạn văn sau miêu tả trực tiếp hay gián tiếp
nội tâm nhân vật? Hãy chỉ rõ tác dụng của việc miêu tả
nội tâm trong đoạn văn trên?
Tôi giật sững người. Chẳng hiểu sao tôi phải bám chặt lấy tay
mẹ. Thoạt tiên là sự ngỡ ngàng, rồi đến hãnh diện, sau đó là
xấu hổ. Trước mắt em tôi, tôi hoàn hảo đến thế kia ư! Tôi nhìn
như thôi miên vào dòng chữ đề tên bức tranh “anh trai tôi”
(Bức tranh của em gái tôi - Tạ Duy Anh)

Định hướng trả lời
-> Miêu tả trực tiếp nội tâm nhân vật.
=> Tâm trạng người anh: ngạc nhiên, sững sờ,
bất ngờ, xấu hổ ân hận và cảm phục trước tài
năng và tình cảm của em gái dành cho mình.

Bài tập 2: Ghi lại tâm trạng của em sau khi để xảy ra
một chuyện có lỗi với bạn:
Lưu ý:
- Việc không hay mà mình gây ra cho bạn là việc gì?
Diễn ra như thế nào? Đặc biệt lưu ý miêu tả tâm trạng
sau khi xảy ra sự việc không hay đó?
- Không phải kể lại sự việc mà ghi lại tâm trạng của em
khi gây ra sự việc đó.

Vận dụng
Đọc đoạn văn sau và thực hiện yêu cầu phía dưới:
Một mùi hương lạ xông lên trong lớp. Trông hình gì
treo trên tường tôi cũng thấy lạ và hay hay. Tôi nhìn
bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận rồi tự nhiên nhận là
vật riêng của mình. Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên
tôi, một người bạn tôi chưa hề biết, nhưng lòng tôi vẫn
không cảm thấy sự xa lạ chút nào. Sự quyến luyến ấy
tự nhiên và bất ngờ quá đến tôi cũng không dám tin là
có thật.
Một con chim con liệng đến đứng trên bờ cửa sổ, hót
mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao.
Tôi đưa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim. Một kỷ
niệm cũ đi bẫy chim giữa cánh đồng lúa bay trên bờ
sông Viêm sống lại đầy dẫy trong trí tôi.
Nhưng những tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên
bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật.Tôi vòng tay lên bàn
chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm bẩm đọc:
Bài tập viết : Tôi đi học !

?1: Nêu những cảm xúc của nhân
vật "tôi" khi ngắm nhìn lớp học và
người bạn mới
?2: Vì sao nhân vật "tôi" bỗng
nhiên nhớ về kỉ niệm cũ của những
ngày đi bẫy chim? Điều gì đưa ý
nghĩ của nhân vật "tôi" quay trở lại
lớp học, bài học?
?3: Theo em, diễn biến tâm của
nhân vật tôi trong đoạn trích trên có
được miêu tả hợp lí không? Vì sao?

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
HỌC BÀI: - Học thuộc phần ghi nhớ.
- Hoàn thiện bài tập 2 vào vở
- Sưu tầm một số đoạn văn tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả nội tâm.
SOẠN BÀI: TIẾNG VỌNG
+ Chuẩn bị tài liệu địa phương
+ Đọc kỹ bài thơ; nắm được tác giả, hoàn cảnh ra đời của bài thơ
+ Tìm bố cục của bài; tìm hiểu về kí ức tuổi thơ của tác giả; Tiếng vọng tuổi thơ
hiện về trong hiện tại và tương lai như thế nào? Chú ý các biện pháp nghệ thuật
được sử dụng trong bài thơ.

Chúc các em học tốt!